Rynek usług laboratoryjnych w Polsce

Rynek usług laboratoryjnych w Polsce

Rynek usług laboratoryjnych w Polsce w długofalowej perspektywie będzie rozwijał się. Liczba medycznych laboratoriów diagnostycznych w Polsce rośnie. 60% laboratoriów analitycznych stanowią laboratoria prywatne. Coraz bardziej powszechnym zjawiskiem jest outsourcing, gdzie laboratorium zewnętrzne wykonuje całość lub część badań.

Rynek usług laboratoryjnych w Polsce – wielkość i wartość rynku

Liczba medycznych laboratoriów diagnostycznych jedno- i wielospecjalistycznych w Polsce rośnie. Według Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych jest ich obecnie w Polsce 2734 – najwięcej w województwie mazowieckim (435), a najmniej w lubuskim (56). Rynek usług laboratoryjnych jest zdominowany przez małe i średnie pracownie diagnostyczne. Dane Centralnego Ośrodka Badania Jakości w Diagnostyce Laboratoryjnej z 2017 r. podają, że 26% laboratoriów to zakłady małe (1-3 pracowników fachowych), 65% – zakłady średnie (4-24 pracowników fachowych), 9% – zakłady duże (powyżej 25 pracowników fachowych). Na 10 tys. mieszkańców przypadają średnio 3 laboratoria.

W 2021 r. prawo wykonywania zawodu posiada 16653 diagnostów laboratoryjnych. W placówkach ochrony zdrowia NFZ na koniec 2019 r. pracowało 10446 diagnostów laboratoryjnych. W Polsce zawód ten jest jednym z najsilniej sfeminizowanych zawodów, podobnie jak zawody położnych, pielęgniarek oraz farmaceutów.

Największą część rynku diagnostyki laboratoryjnej (IVD) w Polsce pod względem wartości stanowi sprzedaż odczynników. Obejmuje on odczynniki, aparaturę, obsługę posprzedażną, pojemniki na próbki i dzierżawę aparatury. Udział odczynników w wartości rynku w latach 2010–2015 wynosił od 86% do 90%.

Liczba badań diagnostycznych

Dotąd trudno było oszacować liczbę badań diagnostycznych wykonywanych w Polsce, a tym samym porównać ją z liczbami w innych krajach, ponieważ nie istniały żadne statystyki na ten temat. W latach 2014-2020 Departament Badań Społecznych GUS przeprowadził pilotażowe badanie dotyczące diagnostyki medycznej w ramach projektu „Usługi publiczne w zakresie ochrony zdrowia”. Miało ono na celu zapełnienie luki informacyjnej. Na podstawie zebranych danych z 2937 zakładów leczniczych (35,6% wszystkich jednostek) wynika, że w 2016 r. jedno zbadane laboratorium diagnostyczne wykonało przeciętnie ponad 141 tys. badań. Szacunkowo ok. 80% z nich finansowane było ze środków publicznych. W punkcie pobrań uczestniczącym w badaniu przyjęto średnio 27 tys. próbek do badania.

Według danych Europejskiego Zrzeszenia Producentów Materiałów do Diagnostyki in vitro (European Diagnostic Manufacturers Association, EDMA) w 2017 r. Polska wydała na badania laboratoryjne jednego obywatela 8 euro rocznie. Na diagnostykę wydali więcej Litwa, Łotwa, Estonia czy Słowacja i Czechy (ponad 14 euro na osobę). Europejska wartość średnia to około 20 euro, a najlepsi wydają aż 45 euro (Szwajcaria).

Diagnostyka w czasach pandemii COVID-19

Czasy pandemii COVID-19 to trudny okres dla całej gospodarki. Pandemia wpłynęła także na rynek usług laboratoryjnych. Wiele badań komercyjnych zostało przełożonych na późniejszy okres, a nawet przeprowadzanie testów diagnostycznych w kierunku koronawirusa nie równoważy negatywnych skutków pandemii dla rynku diagnostyki laboratoryjnej. Spośród 2734 medycznych laboratoriów diagnostycznych testy na COVID-19 przeprowadza zaledwie 309 (stan na 2.04.2021 r. wg. danych Ministerstwa Zdrowia). Laboratoria zaczęły ponownie przyjmować chętnych wraz ze stopniowym znoszeniem restrykcji.

Jednak przewiduje się, że w długofalowej perspektywie zapotrzebowanie na usługi diagnostyczne znacząco wzrośnie. Wpływ na to będzie mieć rosnąca świadomość społeczeństwa co do ogromnej roli badań diagnostycznych zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu wszelkich chorób (także wirusowych czy cywilizacyjnych).

W opinii przedstawicieli Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych jest to jednak nadal segment niedofinansowany, co widać szczególnie w obszarze kadr i organizacji laboratoriów w Polsce (braki kadrowe i niskie wynagrodzenia). Eksperci zwracają także uwagę na deficyt nowoczesnej diagnostyki mikrobiologicznej oraz słabe wyposażenie laboratoriów z obszaru biologii molekularnej.

Outsourcing medycznych usług diagnostycznych

Od kilku lat występuje trend spadkowy udziału laboratoriów publicznych w całkowitej liczbie laboratoriów. Ich udział zmniejszył się z 51,7% na koniec 2014 r. do 49,8% na koniec 2016 r. W 2018 r. szacowano, że 60% laboratoriów analitycznych w Polsce stanowiło laboratoria prywatne. Eksperci twierdzą, że podział własnościowy laboratoriów ciągle się zmienia, ponieważ laboratoria przejmowane są przez kapitał prywatny, szczególnie przez kapitał zagraniczny, który w 2017 r. posiadał w lecznictwie otwartym ok. 50% laboratoriów, a w szpitalach 25%.

Coraz częściej szpitale przekazują obsługę diagnostyki laboratoryjnej podmiotom zewnętrznym.  Medyczne laboratoria diagnostyczne są postrzegane jako źródło kosztów, a nie jako ważny instrument umożliwiający prawidłowe leczenie, krótszą hospitalizację czy brak powikłań, a więc w rezultacie także mniejsze nakłady na leczenie. Z danych Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych wynika, że „w 2018 r. ok. 25% (144 szpitale spośród 626 objętych badaniem) przekazało w outsourcing podmiotowi zewnętrznemu działalność w zakresie diagnostyki laboratoryjnej. Najwyższy procent przekazywania usług na zewnątrz stwierdzono w województwie pomorskim (58%, tj. 21 szpitali spośród 36) oraz opolskim (48%, tj. 12 szpitali spośród 25), najniższy natomiast w województwach podlaskim (8%, tj. 2 szpitale spośród 25), dolnośląskim (10%, tj. 5 szpitali spośród 51) i wielkopolskim (11%, tj. 5 szpitali spośród 46).”

Chcesz dowiedzieć się więcej o rynku usług laboratoryjnych lub zlecić nam analizę innej branży?

Sprawdź, jak analiza rynku może pomóc Twojej firmie!

Skontaktuj się z nami!

Autor: Marta Dzienkiewicz

Źródła:

GUS (2020), Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r.

Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych

Grzela E. (2020), Diagnostyka laboratoryjna wyszła z cienia

Biuletyn Statystyczny Ministerstwa Zdrowia 2020  

NIK (2017), Dostępność i finansowanie diagnostyki laboratoryjnej

Szmitkowski M. (2017), Aktualne problemy diagnostyki laboratoryjnej w Polsce, „LaboratoriumPrzegląd Ogólnopolski”